Efekty stresu zawodowego – syndrom wypalenia a  łagodne zaburzenia psychiczne – czym się różnią?

Do podstawowych najczęstszych czynników stresogennych  sprzyjających  pojawianiu się łagodnych zaburzeń psychicznych należą to  związane z aktywnością zawodową i środowiskiem pracy.

Podstawowe czynniki stresogenne związane z zadaniami i samym środowiskiem pracy to;

W/w czynniki stresogenne sprzyjają pogorszeniu samopoczucia i ujawnianiu się zaburzeń psychicznych takich jak zaburzenia adaptacyjne, epizody depresji, zaburzenia lękowe, zaburzenia snu. 

Są to już stany wymagające profesjonalnej pomocy w tym w praktyce leczenia farmakologicznego.

Jednak obciążenie związane z praca zawodową niekoniecznie musi powodować w/w zaburzenia psychiczne. Pogorszenie samopoczucia może także, zwłaszcza początkowo, osiągnąć poziom określany jako syndrom wypalenia. Syndrom wypalenia pierwotnie nie jest traktowany jako zaburzenie psychiczne.  Dobry psychiatra potrafi odróżnić te stany, pomóc w całościowej diagnostyce i wskazać możliwie najwłaściwsze adekwatne postępowanie, zalecić i wesprzeć skuteczną pomoc.

Pojęcie syndromu wypalenia. 

Po raz pierwszy terminu „wypalenie zawodowe” użyto w 1974 r. w Stanach Zjednoczonych, badania syndromu prowadzili w tym czasie (osobno) psychiatra Herbert Freudenberger i psycholog społeczny Christina Maslach.

Zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób to syndrom zawodowy, którego efektem jest przewlekły stres w miejscu pracy, z którym nie udało się skutecznie poradzić (QD85).

W 2019 r. Światowa Organizacja Zdrowia wpisała wypalenie zawodowe do Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-11)  z datą wejścia w życie  1 stycznia 2022 roku

Wypalenie najczęściej omawiane jest w kontekście problemów w pracy, jednak może się ono pojawiać także w innych dziedzinach życia, np. rodzicielstwie czy relacjach romantycznych

Składniki syndromu wypalenia

Sumarycznie najważniejsze objawy syndromu wypalenia to:

Czynniki predysponujące to powstania syndromu wypalenia:

Raport Gumtree (2020) dotyczący wypalenia zawodowego Polaków:

Jak pokazują wyniki badania, 31% pracowników umysłowych w Polsce twierdzi, iż jest wypalonych zawodowo

W pierwszej trójce możliwych przyczyn wyczerpania emocjonalnego i obniżenia oceny własnych możliwości pracownicy wskazują dużą odpowiedzialność przy niskim wynagrodzeniu (54%), potrzebę rozwoju zawodowego przy małych szansach na awans (43%) oraz dużą ilość pracy przy małej ilości czasu (41%).

33% respondentów uważa, iż poziom stresu w pracy stacjonarnej jest podobny, jak w przypadku pracy zdalnej, kolejne 33% ma poczucie większego stresu w pracy z biura, a 34% wskazuje, iż praca stacjonarna nie generuje u nich większego stresu niż praca zdalna.

Psychologowie podkreślają, że praca zdalna, mimo iż jest atrakcyjna dla wielu pracowników, nie tylko w czasie pandemii, nie powinna być traktowana jako forma „terapii” w przypadku wyraźnych symptomów wypalenia zawodowego. Tak jak z każdą inną jednostką chorobową, najlepszym rozwiązaniem jest wizyta u specjalisty, wspólnie z którym pacjent ustali odpowiednią ścieżkę działania

Zespół wypalenia zawodowego i profesjonalna pomoc.

Zespół wypalenia zawodowego bywa różnie ujmowany – zgodnie z podstawowym opisem – jako stan pogorszenia samopoczucia predysponujący do ujawniania się zaburzeń psychicznych lub też (opcjonalnie) jako formę łagodnego zaburzenia psychicznego samą w sobie.

W takim rozróżnieniu syndrom wypalenia można rozumieć jako:

1)  jako stan dysregulacji o.u.n – skutkiem znacznego zachwiania proporcji między wysiłkiem, mobilizacja, a odpoczynkiem, relaksem, otrzymywaniem gratyfikacji z  dominacją  chronicznego przemęczenia, długotrwałej mobilizacji do stawania czoła wyzwaniom, oczekiwaniom, licznym długofalowym czynnikom stresogennym.

2)  jako neurastenia – zaburzenie psychiczne z grypy zaburzeń lekowych
Pomoc dotyczy przede wszystkim rozpoznania charakteru pogorszenia samopoczucia, nazwania okoliczności predysponujących i  pracy psychologicznej, niekoniecznie dłuższej, głębszej psychoterapii czy leczenia farmakologicznego.

Podstawowe formy pomocy w przypadku syndromu wypalenia to:

•  wsparcie psychologiczne, w razie potrzeby rozszerzone o psychoterapię
• coaching psychologiczny
• wskazana jest czasów przerwa w pracy (urlop, zwolnienie lekarskie)
• w razie pojawiania się objawów zaburzeń psychicznych np. zaburzeń snu doraźne wsparcie psychiatryczne farmakologiczne.

Dr n. med. Krzysztof Staniszewski
specjalista psychiatra, psychoterapeuta 

Podstawowe formy pomocy w przypadku syndromu wypalenia to:

•  wsparcie psychologiczne, w razie potrzeby rozszerzone o psychoterapię
• coaching psychologiczny
• wskazana jest czasów przerwa w pracy (urlop, zwolnienie lekarskie)
• w razie pojawiania się objawów zaburzeń psychicznych np. zaburzeń snu doraźne wsparcie psychiatryczne farmakologiczne.

Dr n. med. Krzysztof Staniszewski
specjalista psychiatra, psychoterapeuta