Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra – do kogo zgłosić się po pomoc? Choć specjaliści ci zajmują się zdrowiem psychicznym, różnią się wykształceniem, kompetencjami i metodami pracy. Wyjaśniamy, kto może przepisywać leki, kto prowadzi psychoterapię i do kogo warto zgłosić się z konkretnym problemem.

Kim jest psycholog i w czym może pomóc?

   Pracując jako psychiatra oraz psychoterapeuta  zgłaszają się do mnie osoby z  bardzo różnymi problemami.  I  w praktyce czasami moja rola także polega na przekierowaniu np. do psychologa klinicznego/ psychoterapeuty określonego nurtu, w innych sytuacjach psycholodzy, terapeuci kierują osoby potrzebujące określonej pomocy np. leczenia farmakologicznego  na wstępie do mnie jako do psychiatry.  W sytuacji pogorszenia samopoczucia, pierwszych  przejawów zaburzeń psychicznych oczywiście  dobrze jest  zwrócić się po profesjonalną pomoc do pierwszej osoby z kręgu w/w specjalistów po prostu jak najszybciej.  I lepiej żeby  początkowo była to nawet osoba która mając na danym etapie ograniczone możliwości  pomocy – ale dokonując wstępnej oceny – przekieruje już w sposób celowany do najlepszego na danym etapie terapeuty  (np. psycholog do psychiatry, terapeuta do diagnosty, psychoterapeuta do psychoterapeuty innego nurtu).   Jednakże uwypuklenie podstawowych funkcji i umiejętności, a zarazem różnic w zakresie posiadanych zdolności oraz zasobów może pomóc w optymalnej kolejności  zwracania się pomoc  do specjalisty.

Psycholog – to osoba która skończyła studia psychologiczne. Takie wykształcenie daje dopiero możliwość  dalszego specjalizowaniu się np. w zakresie psychologii klinicznej lub psychoterapii w ramach określonego nurtu – metody psychoterapii.

   Najczęściej w praktyce pomoc psychologiczna  – wizyty u psychologa oznaczają możliwość otrzymania  wsparcia psychologicznego, niektórzy psycholodzy pracują jako diagności – oferują możliwość diagnostyki psychologicznej obszarów zaburzeń psychicznych często           z pomocą ustandaryzowanych, sprawdzonych narzędzi diagnostycznych – m.in kwestionariuszy, testów psychologicznych.

   Doświadczony psycholog łączy własną wiedzę opartą na pracy klinicznej z interpretacją testów celem osiągnięcia dokładniejszej diagnozy co znacznie ułatwia, a czasami warunkuje opracowanie najlepszego planu dalszej pomocy, metody leczenia dla pacjenta

Psycholog a psychoterapeuta – czym się różnią?

   Psychoterapeuta to osoba która umożliwia i realizuje leczenie –  trwałą poprawę różnych stanów i zaburzeń psychicznych. Ta rola znacznie wykracza poza  rozpoznanie – diagnozę i podstawowe wsparcie. Uzyskujemy możliwość realnego leczenia w sytuacji pojawienia się i manifestacji przeróżnych form pogorszeń samopoczucia. Psychoterapia daje możliwość z jednej strony osłabienia uciążliwych aktualnych objawów, ale też długofalowej trwalszej poprawy  w obrębie zaburzeń psychicznych  takich jak nerwice, zaburzenia osobowości, zaburzenia lękowe, depresje czy powtarzające się problemy w relacjach.

Czym jest psychoterapia i jak działa?

   Proces korzystnych zmian dzięki psychoterapii  odbywa się dzięki metodzie pracy psychologicznej  powiązanej z rozumieniem genezy określnych doświadczanych trudności i zaburzeń.  Sposób ujęcia – rozumienia  genezy doświadczanych problemów może różnić się pomiędzy głównymi nurtami psychoterapii.

   Warto tu podkreślić że leczenie w psychoterapii nie jest związane ze stosowaniem leków, realizuje się dzięki relacji terapeutycznej – regularnym spotkaniom psychoterapeuta – klient/ pacjent i zazwyczaj jest to praca nastawiona na dłużej. Skuteczność leczenia dzięki głównym nurtom psychoterapii (jak poznawczo – behawioralny, psychodynamiczny) została obficie potwierdzona w badaniach naukowych. XXXX   Zarazem typowymi celami psychoterapii jest zminimalizowanie wewnątrzpsychicznych ograniczeń wpływających niekorzystnie na jakość doświadczanego życia, poprawa zdolności do podejmowania decyzji, poprawa zdolności do układania sobie relacji.   Efekty takie mogą być osiągane dzięki zmianom na różnych poziomach  np: dotyczących poprawy rozumienia powiązań pomiędzy myślami, emocjami, poprawie kontaktu z własnymi emocjami, poprawie wglądu we własną tkankę psychiczną, zwiększeniu zdolności do samoobserwacji. Oczekiwanym efektem jest  możliwość korzystnej zmiany w zakresie schematów osobistych, mechanizmów obronnych osobowości. To daje możliwość  „odrodzenia się na nowo” i w rezultacie  korzystniejszego przystosowywania się  do zmieniających się wyzwań życiowych, utrzymywania zadowalających relacji  i poprawy funkcjonowania na co dzień.

   A więc psychoterapeuta to osoba która pracuje – leczy metodami psychologicznymi dzięki dodatkowemu wieloletniemu szkoleniu w obrębie określonego nurtu psychoterapeutycznej metody leczenia.  Z kolei  psychoterapeutami najczęściej zostają osoby z wykształceniem psychologicznym – a wiec pierwotnie psycholodzy, czasami lekarze psychiatry, w obrębie niektórych szkól psychoterapii możliwe  jest szkolenie – nabywanie takich umiejętności, kompetencji osobom z pierwotnie nieco innym lecz poniekąd pokrewnym wykształceniem np. socjologicznym, pedagogicznym.

Kim jest psychiatra i kiedy warto się do niego zgłosić?

   Psychiatra to lekarz medycyny, który jest w trakcie lub po zakończeniu specjalizacji z zakresu psychiatrii. Czyli to osoba po studiach medycznych lekarskich która w ramach kilkuletniej specjalizacji  przygotowuje się do tego aby dobrze diagnozować zaburzenia i choroby psychiczne i skutecznie je leczyć farmakologicznie. Diagnozowanie to jakby  porządkowanie przeróżnych indywidualnych manifestacji cierpienia psychicznego do aktualnie uznawanych i syndromów (grup objawów) a w szczególności ustandaryzowanych i opisanych – nazwanych zaburzeń – zgodnie z systemami klasyfikacji zaburzeń psychicznych  – DSM oraz ICD. Z kolei zgodnie ze współczesną, okresowo aktualizowaną wiedzą określone zaburzenia psychiczne np. zespół lęku uogólnionego, epizod depresyjny posiadają opisane standardy  postępowania algorytmy leczenia farmakologicznego jak i wytyczne co do możliwości leczenia psychoterapeutycznego. Dobry psychiatra wyznacza i podejmuje leczenie farmakologiczne, sprawdza okresowo skuteczność leczenia, możliwość pojawienia się działań niepożądanych i w razie potrzeby koryguje takie leczenie.  Zarazem w wielu sytuacjach współpracuje  z psychologami diagnostami, psychoterapeutami, terapeutami uzależnień itp.

Istota współpracy i łączenia kompetencji w obrębie zespołu.

   I tu dochodzimy do miejsca gdzie – optymalnie – w ramach profesjonalnego centrum medycznego psychiatryczno – psychoterapeutycznego klienci, pacjenci uzyskują kompleksowa pomoc dzięki współpracy psychiatrów, psychoterapeutów głównych nurtów, psychologów diagnostów, klinicystów dających wsparcie psychologiczne, interwentów kryzysowych. Ważnym elementem takiej opieki jest dzielenie się kompetencjami np.: psychiatra, psycholog diagnosta, psychoterapeuta, terapeuta uzależnień co daje możliwość holistycznego podejścia a zarazem wymiany obserwacji dotyczących pomocy określonej osobie – przebiegu takiego leczenia i całościowej opieki.    Taka możliwość to okazja do klaryfikacji wątpliwości, przemyślenia ew. poprawy skuteczności pomocy  ale też równolegle na spojrzenie na klienta jako na niepowtarzalna jednostkę ludzką.

A jeśli dwa w jednym?

   W obrębie osób specjalizujących się w zakresach pomocy w obszarze zdrowia psychicznego dodatkowe, wyjątkowe zasoby posiadają np. lekarze psychiatrzy  którzy równolegle kształcili się i pracują jako psychoterapeuci.   Daje to możliwość pełniejszego rozumienia trudności doświadczanych przez pacjentów/ podopiecznych poszerza zasoby diagnostyczne i ułatwia zaplanowanie strategii pomocy na samym początku. Psychiatra psychoterapeuta może prowadzić psychoterapię indywidualna pacjentów lub współpracować z innymi psychoterapeutami w zakresie samej diagnostyki i farmakoterapii. Może także dawać wsparcie psychologiczne pacjentom których leczy farmakologicznie.

Dr n. med. Krzysztof Staniszewski
specjalista psychiatra, psychoterapeuta